Konstrukcję domów budowanych w technologii lekkiego szkieletu drewnianego, nazywanej popularnie „kanadyjską”, wykonuje się z drewna drzew iglastych – sosny, świerka, jodły, modrzewia i daglezji. Drewno to powinno być suszone komorowo, a wykonane z niego elementy muszą być czterostronnie strugane i mieć zaokrąglone lub sfazowane podłużne krawędzie. Nie powinny mieć one również śladów po owadach oraz kory i zgnilizny.
Przeznaczone do budowy „kanadyjczyka” (Fot. 1) elementy drewniane powinny być oznakowane klasą wytrzymałościową oraz znakiem CE, będącym deklaracją producenta, że spełniają wymagania dyrektyw europejskich.
Suszenie komorowe
Suszenie komorowe (Fot. 2 i 3) przyspiesza proces pozbywania się wilgoci z elementów drewnianych, by po przywiezieniu na budowę nie miały one większej wilgotności niż 15-18%.
Suszenie komorowe w temperaturze około 60°C zabija w drewnie wszystkie – mogące się w nim znajdować – zarodniki grzybów pleśniowych i innych oraz jaja lub larwy owadów. Wysoka temperatura niszczy też w drewnie substancje stanowiące pożywkę dla owadów, dlatego po suszeniu komorowym jest ono wyjałowione, a przez to bardziej na nie uodpornione.
Inaczej jest z drewnem suszonym na powietrzu. Jego wysoka wilgotność może przyczyniać się do rozwoju, znajdujących się w nim zarodników grzybów oraz jaj lub larw owadów, żerujących w drewnie. Temperatura powietrza na zewnątrz nigdy nie jest bowiem wystarczająco wysoka, by je zniszczyć.
Suszenie komorowe pozbawia także drewno naprężeń wewnętrznych, dzięki czemu elementy drewniane po wysuszeniu nie wichrują się tak mocno jak wtedy, gdy drewno jest wilgotne. W drewnianym budownictwie szkieletowym cecha ta jest o tyle ważna, że drewno – wbudowane na przykład w ścianę domu – nie powinno się bardzo odkształcać.
Gdy drewno ma mały skurcz, to mocowane do niego płyty gipsowo-kartonowe nie rysują się na stykach. Także dzięki ograniczeniu skręcania się elementów drewnianych, płyty poszycia nie są wypychane na zewnątrz i powierzchnia ściany pozostaje równa.
Ponadto podczas suszenia drewna iglastego w wysokiej temperaturze wysycha w nim również żywica, które bez tego byłaby płynna i w temperaturze pokojowej wyciekała z elementów.
Drewno wysuszone (Fot. 4) ma większą wytrzymałość niż wilgotne. Trzeba o tym pamiętać, ponieważ w projektach domów do obliczeń konstrukcyjnych przyjmuje się parametry „suchego” drewna. Używając do wykonania konstrukcji domu drewna o zwiększonej wilgotności, można więc doprowadzić do katastrofy budowlanej, gdyż jego wytrzymałość jest niższa niż przyjęto w obliczeniach statycznych (konstrukcyjnych).
Elementy z suszonego komorowo drewna, stosowane na konstrukcje ścian (Fot. 5), stropów i dachu, a więc nienarażone na bezpośrednie działanie czynników atmosferycznych, nie wymagają impregnacji środkami chemicznymi, ponieważ zostały „zdezynfekowane” w procesie suszenia.
Dodatkową korzyścią jest także to, że drewno o niższej wilgotności ma mniejszy ciężar – obniża to koszty jego transportu, ponieważ jednym samochodem można go więcej przewieźć.
Uwaga! W kontakcie z wilgocią, znajdującą się w otaczającym powietrzu – na przykład w składzie budowlanym (Fot. 6) lub podczas budowy domu – wysuszone komorowo elementy drewniane mogą zwiększyć swoją wilgotność do równowagowej. Wówczas wilgotność drewna może wynosić 23-25%.
Elementy czterostronnie strugane
Czterostronne struganie elementów drewnianych wygładza ich powierzchnie i pozwala uzyskać dokładne wymiary przekroju poprzecznego desek, bali, krawędziaków i belek. Przeprowadza się go wtedy, gdy drewno jest wysuszone do 12-15%.
Przyjmuje się, że gładka powierzchnia (Fot. 7) uodparnia drewno na działanie ognia, gdyż w początkowej fazie jego płomienie ślizgają się po powierzchni elementów, zanim nastąpi ich zapalenie.
Struganie chroni drewno także przed owadami, którym trudniej wgryźć się w jego gładką powierzchnię. A co najważniejsze – gdy elementy drewniane są gładkie i nie mają zadziorów i drzazg, to praca przy budowie konstrukcji domu jest łatwiejsza, przyjemniejsza i bezpieczniejsza, a przez to bardziej wydajna.
Krawędzie zaokrąglone lub sfazowane
Tak jak struganie, tak i zaokrąglanie czy też fazowanie krawędzi ma na celu uodpornienie elementów konstrukcyjnych na działanie ognia – ostre, a do tego jeszcze z zadziorami, krawędzie drewna łatwiej zapalają się niż zaokrąglone czy sfazowane.
Zaokrąglone krawędzie tarcicy budowlanej są również mniej podatne na uszkodzenia przy układaniu w stosy, a także podczas jej transportu oraz rozpakowywania i przenoszenia. Ponadto wyoblone krawędzie ograniczają wypychanie poszycia ściany w razie skręcania się słupków szkieletu konstrukcyjnego.
Kora, korytarze po owadach i zgnilizna
Zgodnie z normą PN-D-94021:2013-10 – „Tarcica konstrukcyjna iglasta sortowana metodami wytrzymałościowymi” – drewno konstrukcyjne powinno być wolne od korytarzy po owadach i zgnilizny. Dopuszczona jest jednak jego sinizna.
Norma ta określa także między innymi, jakie i kiedy dopuszczalne są sęki, pęknięcia i pęcherze żywiczne, zakorki i zabitki, a także maksymalną grubość słojów i minimalną gęstość tarcicy (420 kg/m³). Unormowaniu podlegają też krzywizny płaszczyzn i boków elementów oraz ich wichrowatość.
Generalnie przeciwległe płaszczyzny elementów muszą być do siebie równoległe, a ich boki wzajemnie do siebie prostopadłe, przy czym ewentualne odchylenia od tego powinny mieścić się w granicach określonych w normie.
Natomiast norma ta nie wspomina nic na temat kory pozostawionej na elementach konstrukcyjnych.
Klasa wytrzymałościowa
Zgodnie ze wspomnianą wyżej normą, tarcica powinna mieć określoną klasę wytrzymałościową. Do budowy domów w technologii lekkiego szkieletu drewnianego powszechnie stosuje się klasę C24. Projektanci często zalecają stosowanie tarcicy klasy C27 czy nawet C30, nie zdając sobie sprawy, że jej pozyskanie jest trudne.
Oznakowanie ce
Zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 od 1 stycznia 2012 roku wymagane jest oznakowanie litego drewna konstrukcyjnego znakiem CE (Fot. 8). Przy czym przymusowej certyfikacji podlega zarówno drewno sprzedawane na całe budynki, jak i na przykład na więźby dachowe, stosowane w budownictwie jednorodzinnym, a nawet na drewniane konstrukcje wiat garażowych, altan czy pawilonów.
Oznakowanie CE (Conformité Européenne) jest deklaracją producenta, że jego produkt spełnia wymagania dyrektyw Unii Europejskiej co do bezpieczeństwa użytkowania, ochrony zdrowia i środowiska. Każdy zakład produkcyjny, który chce sprzedawać drewno konstrukcyjne, musi więc najpierw uzyskać prawo do sygnowania drewna znakiem CE.
Za sprzedaż drewna konstrukcyjnego bez oznaczenia CE grozi nawet do 100 tysięcy zł grzywny. Przy czym ukarany może być zarówno sprzedawca drewna konstrukcyjnego, jak i ten, kto wbrew zasadom znakuje drewno, fałszuje dokumentację techniczną lub umieszcza na produkcie znak podobny do znaku budowlanego, wprowadzając tym w błąd nabywcę wyrobu.
Uwaga! Opisane tu drewno stosowane jest nie tylko do budowy domów „kanadyjskich”, ale także wykonuje się z niego prefabrykowane wiązary (Fot. 9), z których montowane są więźby dachowe domów murowanych.
Zobacz: Jakie drewno jest najlepsze na więźbę dachową?
Tekst i zdjęcia: Wojciech Nitka www.budujzdrewna.pl
