Materiały budowlane i wykończeniowe, a przede wszystkim instalacje i urządzenia techniczne, stanowiące wyposażenie domu, są ciągle udoskonalane przez producentów. Zastosowanie najnowszych technologii do budowy nowego domu jest w większości sytuacji opłacalne nie tylko funkcjonalnie, ale i ekonomicznie. Dużej rozwagi wymaga jednak zastępowanie starych elementów domu nowymi, zwłaszcza wtedy gdy ich stan techniczny pozwala im jeszcze na pełnienie swoich funkcji.
Wiadomo, że każdy dom powinien być systematycznie konserwowany, a także w miarę szybko naprawiany, czyli remontowany, gdy coś się w nim zużyje, uszkodzi lub zepsuje.
Prawo budowlane w miarę dokładnie opisuje, czym jest remont. Zalicza się do niego prace, które polegają na odtworzeniu stanu pierwotnego elementów budowlanych, instalacyjnych i wykończeniowych, przy czym dopuszcza się, by do tego celu użyto lepszych materiałów, w porównaniu z tymi, z których były one wcześniej wykonane.
Przepisy budowlane nie określają natomiast, czym jest modernizacja. Można zatem wnosić, że jest to taki rodzaj remontu lub przebudowy budynku, który nie tylko przywraca jego stan poprzedni, ale – dzięki zastosowaniu nowoczesnych materiałów, urządzeń i rozwiązań – czyni go pod względem użytkowym bardziej dostosowanym do współczesnych standardów.
Sprawa jest prosta, gdy usterki w domu są drobne. Jeśli jednak jakiś jego element wymaga poważniejszej naprawy, można się zastanawiać, czy zamiast remontować, nie lepiej zamienić go na „nowy, lepszy model”, czyli inaczej mówiąc – zmodernizować.
Problem w tym, że modernizowanie domu nie zawsze jest opłacalne finansowo. Często okazuje się, że związane z tym dodatkowe wydatki, przekraczające koszty „zwykłego” remontu, mogą się nigdy nie zwrócić. Tym bardziej, że wymieniane budowlane elementy domu, a także jego urządzenia techniczne, trzeba zwykle zdemontować i wywieźć na składowisko, a to rodzi dodatkowe koszty. Dlatego przed podjęciem decyzji o modernizacji całego domu lub którejś z jego części, warto się wcześniej dobrze zastanowić.
Ocieplenie ścian
Dodatkowe ocieplanie ścian domów zbudowanych w latach osiemdziesiątych lub nieco później (Fot. 1) jest zwykle nieopłacalne. Pod względem izolacyjności termicznej nie spełniają one zazwyczaj obecnych wymagań, ale wydatek na docieplenie takich ścian raczej nigdy nie zwróci się mniejszymi rachunkami za ogrzewanie domu. Jedyny wyjątek to sytuacja, gdy elewacja domu wymaga generalnego remontu. Docieplenie przy tej okazji ścian domu metodą lekką mokrą jedynie w niewielkim stopniu zwiększy koszt wykonania nowej elewacji, a dodatkowa warstwa na przykład 10 czy 15 cm styropianu w istotny sposób zwiększy ich izolacyjność termiczną.
Ocieplenie dachu
Podczas adaptacji poddasza na cele mieszkalne, ocieplenie połaci dachowych jest sprawą niezbędną (Fot. 2). Jeśli jednak po modernizacji domu strych ma pozostać niezamieszkały, warto sprawdzić, jak do tej pory ocieplony był strop nad ostatnią kondygnacją mieszkalną. Gdy jest to na przykład polepa gliniana z sieczką lub trociny wymieszane z wapnem, warto zastąpić te obecnie niestosowane ocieplenia warstwą wełny mineralnej o grubości nawet 40 cm, przy okazji odciążając strop. Dobre ocieplenie takiego stropu, na przykład wełną szklaną w rolkach, to zapewne najbardziej racjonalnie wydane pieniądze na polepszenie parametrów energetycznych domu.
Ocieplenie podłogi na gruncie
Nikt rozsądny nie będzie docieplał podłogi parteru w niepodpiwniczonym domu, który jest zamieszkały. Wiązałoby się to bowiem z koniecznością usunięcia dotychczasowej posadzki (parkietu lub płytek podłogowych), a najpewniej także zerwania betonowej wylewki. Jeśli jednak w domu jest podłoga z desek na legarach, która ze względu na swój stan wymaga wymiany (Fot. 3), to jej ocieplenie przy okazji gruntownego remontu – na przykład 10 cm warstwą styropianu lub wełny mineralnej – będzie ze wszech miar opłacalne.
Ocieplenie stropu nad piwnicą
Jeśli nie zostało to wcześniej zrobione, warto – nie czekając nawet na remont piwnicy – ocieplić jej strop od spodu, przez przyklejenie płyt styropianowych choćby 5 cm grubości. Do ich mocowania najlepiej użyć kleju, który jest stosowany do ocieplania ścian metodą lekką mokrą. Z osłonięciem styropianu na przykład płytami gipsowo-kartonowym, montowanymi do metalowego stelażu, można poczekać do większego remontu piwnicy, związanego na przykład ze zmianą jej przeznaczenia.
Okna
Jeśli okna są stare i nieszczelne, ich wymiana na nowe jest oczywiście bardzo pożądana. Jeśli dom nie będzie podlegał całkowitej termomodernizacji, to nie muszą to być okna superenergooszczędne – wystarczą okna standardowe, których relacja ceny do ich izolacyjności termicznej jest najkorzystniejsza. Lepiej za to pomyśleć o wyposażeniu ich w rolety, które będą opuszczane na noc oraz wtedy w ciągu dnia, gdy będzie potrzeba ochrony pomieszczeń przed nasłonecznieniem. Przy czym nie muszą to być rolety zewnętrzne – równie dobrze sprawdzą się także tańsze od nich rolety wewnętrzne wykonane z nieprzezroczystego materiału.
Natomiast raczej nie opłaca się wymieniać dobrych jeszcze okien dwuszybowych na nowe, trzyszybowe o lepszych parametrach termicznych. Jeśli jednak podejmuje się decyzję o wymianie istniejących okien, to dla zwiększenia poziomu bezpieczeństwa mieszkańców warto wybrać takie, które mają antywłamaniowe szyby i okucia. Dotyczy to przede wszystkim tych okien, do których włamywacz ma stosunkowo łatwy dostęp.
Drzwi wejściowe
Stare drzwi zewnętrzne zwykle warto wymienić na szczelniejsze i o większej izolacyjności termicznej, gdyż kiedyś nie przykładano do tego zbyt dużej wagi. Zastąpienie ich nowymi drzwi antywłamaniowymi będzie miało jednak sens tylko wtedy, gdy w domu wymieniane są także okna na takie, które mają podwyższoną odporność na włamanie. Warto bowiem wziąć pod uwagę, że według policyjnych statystyk co najmniej 80% włamań do domów dokonywanych jest przez okna, więc instalowanie „mocnych” drzwi przy pozostawieniu „słabych” okien jedynie w niewielkim stopniu poprawia bezpieczeństwo domowników.
Kocioł grzewczy
Sytuacja z kotłami grzewczymi jest podobna, jak z samochodami – im starsze, tym są mniej sprawne, bardziej zawodne, a koszty ich eksploatacji – większe. Jeśli więc zainstalowany kocioł ma już swoje lata, to raczej na pewno nie jest ekonomiczny i bezpieczny, a w razie awarii koszt naprawy może być wyższy od jego wartości.
Dlatego warto go wymienić na nowoczesny kocioł kondensacyjny (Fot. 4), który charakteryzuje się znacznie większą sprawnością. Ma on zamkniętą komorę spalania (nie pobiera powietrza z pomieszczenia, w którym jest zamontowany) i nie potrzebuje komina (wystarczy mu przeprowadzony przez ścianę przewód powietrzno-spalinowy). Taki kocioł można zamontować w innym miejscu niż stary kocioł (na przykład w kuchni, łazience, a nawet korytarzu), a dotychczasową kotłownię przeznaczyć na inne cele.
Korzyści z zastosowania nowoczesnego kotła kondensacyjnego nie ograniczają się jedynie do jego większej wydajności grzewczej. Ma on rozbudowany system sterowania ogrzewaniem, który pozwala dostosować jego pracę nie tylko do warunków pogodowych, ale i trybu życia domowników. Dzięki temu można dość dokładnie zaprogramować temperaturę w domu w różnych porach poszczególnych dni tygodnia, a także podczas dłuższej nieobecności jego mieszkańców. Ma to oczywiście wpływ na wysokość rachunków za ogrzewanie.
Uwaga! Modernizacja systemu grzewczego, polegająca na dodaniu kotła na paliwa stałe do zainstalowanego już kotła gazowego w celu zaoszczędzenia na kosztach ogrzewania domu, nie jest dobrym pomysłem. Związane z tym wydatki nigdy się bowiem nie zwrócą, choćby domownicy starali się palić przede wszystkim tańszym od gazu drewnem.
Pompa ciepła
Zastosowanie pompy ciepła w istniejącym domu nie ma specjalnego sensu, jeśli cały budynek nie jest poddawany gruntownej termomodernizacji, w której jego ściany i dach zostaną solidnie docieplone. Bez tego spore wydatki na nią raczej nie zwrócą się mniejszymi wydatkami na ogrzewanie domu.
Grzejniki
Wymieniając stare kaloryfery (Fot. 5) na nowoczesne grzejniki płytowe (Fot. 6) poprawia się przede wszystkim komfort cieplny w pomieszczeniach. Ich pojemność wodna jest bowiem mniejsza niż tradycyjnych „żeberek”, więc szybciej reagują na zmiany pogody. Dzięki nim łatwiej też można za pomocą termostatów regulować temperaturę w pomieszczeniach.
Zobacz: Jak wymienić stare grzejniki na nowe bez spuszczania wody z instalacji?
Ponadto tradycyjne kaloryfery po długoletniej eksploatacji są zwykle „zarośnięte” różnymi osadami, więc ich sprawność grzewcza jest obniżona. Można je wprawdzie „zregenerować” przez zdemontowanie i wypłukanie wodą, ale ten popularny kiedyś sposób odświeżania kaloryferów raczej nie jest obecnie stosowany. Za montażem nowych grzejników w miejsce starych przemawia także to, że nie jest do tego potrzebna wymiana przewodów zasilających je w ciepło.
Ogrzewanie podłogowe
Ogrzewanie podłogowe to komfortowy i wygodny system, który bardzo dobrze współpracuje zarówno z nowoczesnymi kotłami kondensacyjnymi, jak i pompami ciepła. Można je zastosować nie tylko na parterze, ale także na piętrze, jeśli tylko nośność stropu jest wystarczająca dla przeniesienia dodatkowego ciężaru podłogowej wylewki. Jednak zastąpienie tradycyjnych grzejników ogrzewaniem podłogowym będzie opłacalne jedynie podczas przeprowadzania generalnego remontu domu, obejmującego nie tylko instalację grzewczą, ale i wymianę elementów wykończenia, zwłaszcza podłóg.
Zobacz: Czy ogrzewanie podłogowe w całym domu to dobre rozwiązanie?
Kolektory słoneczne
Instalowanie kolektorów słonecznych w istniejącym domu zwykle jest nieopłacalne. Wydane na nie pieniądze (nawet po uwzględnieniu ewentualnych dopłat) nie zwrócą się bowiem niższymi kosztami podgrzewania wody. Chyba że zużycie ciepłej wody w domu jest bardzo duże, na przykład ze względu na znajdujący się w nim basen.
Kominek
Jeśli w domu jest kominek z otwartą komorą spalania, warto go jak najszybciej wyposażyć w zamknięty wkład, nawet gdyby wiązało się to z wykonaniem nowej jego obudowy. Dzięki temu efektywność ogrzewania nim pomieszczenia, w którym został zamontowany, wzrośnie wielokrotnie. Trzeba jedynie pamiętać, by powietrze do jego komory spalania doprowadzić z zewnątrz specjalnym przewodem.
Zobacz: Dlaczego powietrze do kominka powinno być doprowadzane bezpośrednio z zewnątrz?
Wentylacja naturalna
Jeśli w domu jest wentylacja naturalna (grawitacyjna), to jej działanie – zwykle z wielu powodów niezadawalające – można poprawić. Przede wszystkim – jeśli ich dotąd nie było – powinno się zamontować nawiewniki w oknach pokoju dziennego i sypialni (Fot. 7) oraz wentylatorki na kratkach przewodów wywiewnych, zwłaszcza w łazienkach (Fot. 8). Ciąg powietrza w przewodach wywiewnych poprawi także zainstalowanie na wyprowadzonych ponad dach kominach ruchomych lub stałych nasad.
Zobacz: Kiedy lepiej mieć nawiewniki w oknach, a kiedy – w ścianach?
Wymianę powietrza w domu poprawi też montaż nasad hybrydowych, które dzięki wentylatorom elektrycznym regulują siłę ciągu w przewodach wywiewnych: zwiększają ją, gdy jest za mała i zmniejszają ją, gdy jest zbyt mocna.
Wentylacja mechaniczna z rekuperacją
Radykalną poprawę komfortu, związanego z wymianą powietrza w domu, zapewni zainstalowanie w nim wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej z odzyskiem ciepła, czyli rekuperacją (Fot. 9). Wśród wielu zalet takiej instalacji jest też zmniejszenie kosztów ogrzewania, ponieważ podczas wymiany ciepło z powietrza usuwanego z domu, pozostaje w nim prawie w całości.
Wbrew pozorom wykonanie takiej instalacji w istniejącym domu jest możliwe bez przeprowadzania generalnego remontu. Dlatego jest to ten rodzaj modernizacji, której przeprowadzenie w domu z wentylacją naturalną – dla poprawy jakości życia domowników – warto przynajmniej rozważyć.
