Jak powinno się poprawnie łączyć jętki z krokwiami?
11 sierpnia 2020

Więźby krokwiowo-jętkowe to chyba najczęściej wykonywane w Polsce konstrukcje dachów stromych. Mimo to w wielu z nich główne elementy, czyli krokwie i jętki są niepoprawnie połączone. Niektórzy wykonawcy przypisują bowiem jętkom inną rolę niż rzeczywiście pełnią one w tego typu dachach.

Jętki są elementami ściskanymi, a nie rozciąganymi, jak się czasem uważa. W więźbie krokwiowo-jętkowej jętka rozpiera parę krokwi mniej więcej w połowie ich długości (Rys. 1), dzięki czemu mogą być one dłuższe (a sam dach większej rozpiętości) lub mieć mniejsze przekroje poprzeczne (oszczędza się na drewnie).

Dzięki jętkom ugięcia dachu są też zdecydowanie mniejsze niż wtedy, kiedy ich nie ma. Dotyczy to zarówno odkształceń dachu pod wpływem jego ciężaru własnego (krokwie mają dodatkowe podparcie w środku swej długości), jak również wywołanych poziomym parciem i ssaniem wiatru. Ponieważ parcie jest zdecydowanie większe niż ssanie, więc dzięki jętkom bardziej naciskana połać dachu może przenieść część obciążeń na drugą.

Czasem jętki, zwłaszcza w mniejszych dachach, nie są zamocowane w połowie krokwi, lecz nieco wyżej – tak, by po podwieszeniu do nich sufitu, pomieszczenia mieszkalne na poddaszu miały wystarczającą wysokość. Nie zmienia to oczywiście ich funkcji, jako dodatkowych podpór dla krokwi.

Rys. 1 – Dzięki jętkom rozpierającym krokwie, ich odkształcenia spowodowane działaniem zarówno ciężaru własnego dachu, jak i wiatru są zdecydowanie mniejsze niż gdyby jętek nie było

POŁĄCZENIE NIEPOPRAWNE

Przykładem takiego niewłaściwego połączenia jest dostawienie jętek do boku krokwi i skręcenie ich śrubami (Fot. 1 i 2). Wynika to najpewniej z potraktowania jętek jako elementów rozciąganych, lecz nawet gdyby tak było, to taki sposób łączenia tych elementów wcale nie jest mocny. Nie należy też zapominać, że elementy drewniane często pękają wzdłuż, co dodatkowo może osłabiać połączenie.

Fot. 1 – Niepoprawne połączenie jętek z krokwiami; najprawdopodobniej wykonawca uważa, że są one elementami rozciąganym, co w poprawnie wykonanym dachu nie jest prawdą
Fot. 2 – Nawet dwie śruby łączące końce jętek z bokami krokwi nie zagwarantują pewności połączenia

Warto w tym miejscu podkreślić, że jętka jest rozciągana tylko wtedy, gdy krokwie rozjeżdżają się na murłatach.

Przyczyną takiego stanu może być za słabe połączenie krokwi z murłatami lub niewłaściwe zakotwienie tych ostatnich w konstrukcji budynku. Czasem powodem może też być odchylanie się ścian domu, spowodowane błędami projektowymi lub wykonawczymi, ale taka sytuacja dotyczy przede wszystkim budynków drewnianych.

Trzeba też zdawać sobie sprawę z tego, że taka rozciągana jętka stanowi dla krokwi dodatkowe obciążenie, które mogłoby przyspieszyć zniszczenie całego dachu.

POŁĄCZENIE POPRAWNE

Właściwe połączenie jest wtedy, gdy jętka wyraźnie rozpiera krokwie. Przykładem tego może być klasyczne połączenie ciesielskie (Rys. 2), na „jaskółczy ogon”, którego zadaniem jest stabilizowanie położenia jętki. Do dodatkowego wzmocnienia tego połączenia służył kołek z twardego drewna, wbijany w otwór przewiercony przez oba elementy. Później kołek zastąpiła metalowa śruba z nakrętką.

Rys. 2 – Klasyczne połączenie ciesielskie jętek z krokwiami na „jaskółczy ogon”

Problemów z łączeniem krokwi i jętek nie ma w nowoczesnych więźbach prefabrykowanych (Fot. 3 i 4), wykonywanych w wytwórniach z suszonego przemysłowo i czterostronnie struganego drewna ze sfazowanymi krawędziami.

Tutaj jętka w każdym wiązarze przylega całym swoim przekrojem do mniejszych boków krokwi, a za stabilność połączenia odpowiadają metalowe płytki kolczaste lub gwoździowane, będące podstawowym łącznikiem wszystkich elementów w tego typu konstrukcjach.

Fot. 3 – Połączenie jętek z krokwiami w prefabrykowanych dźwigarach dachowych można uznać za bliskie ideału; w miejscu ich styku żaden z elementów nie jest bowiem osłabiony
Fot. 4 – Metalowe płytki kolczaste lub gwoździowane bardzo dobrze stabilizują połączenie jętek i krokwi
Zobacz także
Drzwi zewnętrzne pełnią kilka ważnych funkcji. Nie tylko zabezpieczają dom przed włamaniem, lecz także chronią...
Większość osób budujących dom nawet nie bierze pod uwagę tego, że niektóre z tradycyjnych okien mogą...
Gdy na parterze domu zaprojektowano duże, sięgające od podłogi do sufitu okna, to w otworach na nie...
Płaska dachówka stała się symptomem nowoczesnego budownictwa, charakteryzującego się prostą formą, dużymi...