W Polsce domy jednorodzinne najczęściej buduje się na betonowych ławach. Wprawdzie zdarza się, że są one zastępowane żelbetowymi płytami fundamentowymi, jednak dzieje się tak zazwyczaj jedynie wtedy, gdy na działce występują wyjątkowo niekorzystne warunki gruntowe.
Sposób budowy niedużych budynków na żelbetowych płytach – bardzo popularny w Skandynawii – nie znajduje większego uznania u rodzimych inwestorów indywidualnych. Dlatego decydując się na budowę domu, wolą oni pozostać przy tradycyjnym sposobie jego fundamentowania.
Wpływ na takie ich podejście do płyt fundamentowych mają zapewne także autorzy projektów domów, zarówno tych indywidualnych, jak i gotowych, czyli z katalogu. Z reguły bowiem nie proponują oni swoim klientom zastąpienia ław fundamentowych żelbetową płytą, jeśli tylko na działce są w miarę korzystne warunki gruntowe.
Nie wiadomo, czy wynika to z tego, że płyty fundamentowe są pod względem projektowym zadaniem trudniejszym niż stosowane od lat betonowe ławy, czy też z obawy, że niewielkie firmy budowlane, które zazwyczaj zajmują się budową małych domów, mogą sobie nie poradzić z ich poprawnym wykonaniem.
Fakt pozostaje faktem, że – jeśli tylko pozwalają na to warunki gruntowe – niepodpiwniczone domy jednorodzinne z reguły budowane są u nas na ławach fundamentowych. Przy czym najczęściej są one betonowane bezpośrednio w wąskich wykopach (Fot. 1), co dla trwałości ław nie jest dobrym rozwiązaniem. Podczas ich betonowania grunt bowiem odciąga wodę zarobową ze świeżej mieszanki betonowej, przez co beton – w miejscach styku powierzchni ław z gruntem – staje się porowaty i podatny na zawilgocenie destrukcyjnymi kwasami organicznymi. Nie stanowi on też antykorozyjnej ochrony dla podłużnego zbrojenia ław.
Zobacz: Dlaczego betonowanie ław fundamentowych bezpośrednio w wykopie nie jest dobrym rozwiązaniem?
Zalety płyt fundamentowych
W znacznie lepszej sytuacji niż ławy fundamentowe są pod względem trwałości płyty żelbetowe, zwłaszcza te, płycej od nich zagłębione w gruncie. Nie bez znaczenia jest również to, że ze względów termicznych betonuje się je zazwyczaj na warstwie płyt z polistyrenu ekstrudowanego (Fot. 2), który skutecznie odcina je od wilgoci gruntowej. Trwałości płyt fundamentowych sprzyja też podkład z zagęszczonego żwiru lub tłucznia, którym zastąpiono warstwę ziemi roślinnej, usuniętej z obrysu budowanego domu.
Niewątpliwą zaletą płytko położonych płyt fundamentowych jest mniejszy zakres prac ziemnych niż przy ławach, szczególnie jeśli mają być one wykonywane ręcznie w wąskich wykopach. Wprawdzie przy wykonywaniu płyt zużywa się więcej stali zbrojeniowej i betonu (Fot. 3), ale i tak pod względem finansowym i czasowym są one często korzystniejszym rozwiązaniem niż ławy. Trzeba bowiem pamiętać, że przy budowie domu na ławach konieczne jest jeszcze wykonanie ścian fundamentowych oraz betonowego podkładu podłogi parteru na mechanicznie zagęszczonym piasku.
Za jedyny minus posadowienia domu na płycie fundamentowej można uznać to, że posadzka parteru jest wtedy w stosunkowo niewielkiej odległości od poziomu terenu działki. Jeśli jednak tylko dom nie jest budowany na terenach zalewowych, a grunt na działce w miarę przepuszczalny dla wód opadowych, zagrożenia z tego tytułu są dla mieszkańców niewielkie. W każdym razie nie większe niż dla domu, który został wybudowany na tradycyjnych ławach fundamentowych i poziom podłogi parteru ma zwykle wyżej.
Można też w domu budowanym na płycie fundamentowej podnieść poziom parteru przez wymurowanie na niej niskich ścian fundamentowych (Fot. 4), pomiędzy którymi przestrzeń zostanie wypełniona dodatkowym ociepleniem i warstwą zagęszczonego mechanicznie piasku.
Zobacz: Czy dom niepodpiwniczony lepiej wybudować na ławach, czy na płycie fundamentowej?
Wysoki poziom wód gruntowych
Najczęściej przesłanką do budowy domu jednorodzinnego na żelbetowej płycie fundamentowej jest wysoki poziom wód gruntowych na działce, czyli gdy ich zwierciadło sięga 30—40 cm poniżej poziomu terenu, a w „mokrych” porach roku nawet bliżej.
Gdyby bowiem w takich warunkach gruntowych zdecydować się na ławy fundamentowe, których spód będzie znajdował się poniżej strefy przemarzania gruntu, to na czas ich wykonywania trzeba by obniżyć poziom wód gruntowych. Pomijając poniesione z tego tytułu niemałe koszty, odpompowywanie wody z wykopu może rozrzedzić grunt pod fundamentami domu sąsiada (Fot. 5) i spowodować pękanie jego ścian. To oczywiście wiązałoby się z dodatkowymi wydatkami na ich naprawę.
Niestabilny grunt w poziomie ław
O ile wybór płyt fundamentowych na działce z wysokim poziomem wód gruntowych nie budzi wątpliwości, to zastosowanie ich wtedy, gdy jest on niski, nie wydaje on się racjonalny. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy zastąpienie ław fundamentowych jedną płytą żelbetową może być dla stabilności budowanego domu bardzo korzystne.
Przykładem tego jest działka budowlana położona w starorzeczu Wisły. Choć obecne koryto rzeki odsunęło się od tego miejsca wieki temu, to odcisnęło na nim swoje piętno. Na działce zalega bowiem gruba warstwa namułów rzecznych, będących mieszaniną mineralnych iłów i pyłów oraz substancji organicznych (Fot 6). Gdyby zdecydować na budowę domu na „klasycznej” płycie, to trzeba by najpierw usunąć je z działki i zastąpić zagęszczonym kruszywem. Byłoby to oczywiście dość kosztowne.
Można by więc zdecydować się na budowę domu na tradycyjnych ławach fundamentowych, gdyby nie to, że występująca pod namułami warstwa piasku, a więc gruntu dobrze nadającego się do celów budowlanych, również nie budzi zaufania. Jest ona bowiem poprzetykana nieregularnie rozmieszczonymi, plastycznymi żyłami drobnych gruntów spoistych, przede wszystkim iłów.
Oznacza to, że takie podłoże jest niejednolite pod względem nośności i odkształcalności, więc budowa na nim domu na tradycyjnych ławach nie dawałaby gwarancji, że w którymś momencie jego ściany nie zaczną się rysować. Nie mają one bowiem wystarczającej sztywności, by spoczywając na takim zróżnicowanym pod względem mechanicznym gruncie, zapewnić budynkowi odpowiednio sztywne podłoże.
W takich sytuacjach na pewno bezpieczniejszym rozwiązaniem jest zastąpienie ław jedną płytą fundamentową (Fot. 7), na której zostaną wymurowane ściany fundamentowe (Fot. 8). Przed wypełnieniem przestrzeni między nimi zagęszczonym piaskiem, trzeba jedynie pamiętać o wykonaniu izolacji przeciwwilgociowej nie tylko na nich, ale i na wierzchu płyty. Nie jest ona bowiem – jak w klasycznym wydaniu – oddzielona od gruntu, ociepleniem z płyt polistyrenu ekstrudowanego, w dużym stopniu odpornych na wilgoć.
Fundamenty tylko z pewnego cementu
Oczywiście nie tylko fundamenty, ale i inne żelbetowe i betonowe elementy domu powinny być wykonane z mieszanki betonowej, do której przygotowania użyto pewnego cementu, wyprodukowanego w Polsce lub innym kraju Unii Europejskiej. Jego jakość nie tylko spełnia wymagania normy cementowej – jest on także bardziej przyjazny dla klimatu od cementów produkowanych w innych miejscach na świecie.
Zobacz: Co zrobić, żeby zmniejszyć ślad węglowy związany z betonem i wykonywanymi z niego elementami domu?
Pochodzenie cementu jest szczególnie ważne w odniesieniu do zagłębionych w gruncie zarówno ław, jak i płyt fundamentowych. Są one bowiem narażone na długotrwałe zawilgocenie nie zawsze czystą wodą gruntową, więc duże znaczenie ma dobra jakość i szczelność betonu, z którego zostały wykonane.
Materiał promocyjny Stowarzyszenie Producentów Cementu
www.polskicement.pl www.pewnycement.pl
