Jak poprawnie wykonać wykopy pod ławy fundamentowe?

Fundamenty domu muszą być zagłębione w gruncie, więc żeby je zrobić, trzeba najpierw wykonać pod nie wykopy. Dotyczy to zarówno budynków, które mają być posadowione na tradycyjnych ławach, jak i na żelbetowej płycie fundamentowej. Przy czym płyta fundamentowa wymaga oczywiście zrobienia szerokoprzestrzennego wykopu pod całym budynkiem, natomiast ławy da się też zrobić w wąskich wykopach.

Wykopy na ławy wykonuje się zazwyczaj poniżej normowej strefy przemarzania gruntu, czyli – w zależności od rejonu Polski – na głębokość od 0,8 do 1,4 m, liczoną od planowanego poziomu terenu na działce po wybudowaniu domu. Robi się tak przeważnie także wtedy, gdy na działce są piaski i zgodnie z normą można by zrobić spód fundamentów już na głębokości 0,5 m poniżej poziomu terenu.

Wykopy pod ławy fundamentowe wykonuje się po zdjęciu ziemi roślinnej i odłożeniu jej na terenie działki w taki sposób, by nie została zanieczyszczona w trakcie prowadzonych prac budowlanych (Fot. 1). Ponieważ warstwa humusu ma zwykle grubość 20-40 cm, więc same wykopy na ławy są oczywiście o tyle płytsze od projektowanej głębokości posadowienia domu.

RODZAJE WYKOPÓW NA ŁAWY

Wykopy pod ławy mogą być wąsko- lub szerokoprzestrzenne. Te pierwsze – równe szerokości ław – są bardziej popularne, między innymi ze względu na mniejszy zakres prac ziemnych i możliwość betonowania ław bezpośrednio w wykopie. Nie ma też wtedy problemów – jak przy wykopach robionych pod całym budynkiem – z transportowaniem i tymczasowym składowaniem sporych ilości gruntu (Fot. 2).

Fot. 1 – Niezależnie od tego, w jakich wykopach będą wykonywane fundamenty, prace ziemne rozpoczyna się zawsze od zdjęcia ziemi roślinnej z obrysu przyszłego domu
Fot. 2 – Gdy ławy będą wykonywane w deskowaniu w wykopach szerokoprzestrzennych, trzeba mieć miejsce w pobliżu budowy na czasowe przechowanie sporych ilości gruntu

Wykopy wąskoprzestrzenne, w których ławy są bezpośrednio betonowane, nie są dobrym rozwiązaniem, gdyż – ze względu na bezpośredni kontakt z gruntem – z mieszanki betonowej jest odciągany wtedy zaczyn cementowy, przez co beton ław staje się porowaty i bardziej podatny na zawilgocenie.

Mimo to betonowanie ław bezpośrednio w wykopach (Fot. 3) jest niestety najczęściej spotykanym rozwiązaniem na budowach domów jednorodzinnych (zobacz: Jak betonować ławy fundamentowe bezpośrednio w wykopie?).

Pod względem wykonawczym minusem wąskich wykopów jest także to, że – ze względu na konieczność zachowania ich pionowych ścian (Fot. 4) – trzeba je robić ręcznie. Użycie do tego celu małej koparki nie jest raczej dobrym pomysłem.

Fot. 3 – W Polsce najczęściej ławy fundamentowe domów jednorodzinnych betonuje się bezpośrednio w wykopach
Fot. 4 – Tylko ręcznie można zrobić wykopy pod ławy o pionowych ścianach i o wymiarach zgodnych z projektem

Trudno jest bowiem wtedy zachować wymiary ław fundamentowych, by były zgodne z projektem. Łatwo też spowodować obrywanie się brzegów wykopów, co zwiększa zakres prac ziemnych i kończy się zwykle koniecznością zastosowania deskowań.

Inaczej jest z wykonywanymi mechanicznie wykopami szerokoprzestrzennymi pod całym budynkiem. Robi się je – co zrozumiałe – wtedy, gdy dom ma być posadowiony na płycie fundamentowej (Fot. 5).

Takie wykopy, pod całym obrysem domu lub o szerokości równej co najmniej 2,5-3 szerokościom ław fundamentowych (Fot. 6), warto zrobić także wówczas, gdy mają być one betonowane w deskowaniu. Układając na ich dnie warstwę chudego betonu, można bez trudu zapewnić odpowiednią wytrzymałość i szczelność betonu, a przez to – wykonanie mocnych i trwałych ław fundamentowych. Łatwiej jest też wtedy zachować zapisane w projekcie wymiary fundamentów, co ma bezpośredni wpływ na jakość prowadzonych później prac budowlanych.

Fot. archiwum Czytelnika
Fot. 5 – Wykopy szerokoprzestrzenne pod całym budynkiem wykonuje się – co zrozumiałe – wtedy, gdy ma on być posadowiony na płycie fundamentowej
Fot. archiwum Czytelnika
Fot. 6 – Wykopy pod ławy wykonywane w deskowaniu muszą mieć większą szerokość niż one same – dobrze jest na ich dnie ułożyć warstwę chudego betonu

KIEDY ROBIĆ WYKOPY POD FUNDAMENTY DOMU

Generalna zasada jest taka, że robienie wykopów ziemnych należy rozpoczynać jak najpóźniej, czyli dopiero wtedy, gdy wszystko – pod względem materiałowym i organizacyjnym – jest już przygotowane do zrobienia fundamentów. Dotyczy to nie tylko zagwarantowania odpowiedniej liczby pracowników do wykonania wykopów oraz terminu dostawy mieszanki betonowej, ale także wcześniejszego przygotowania zbrojenia podłużnego ław (Fot. 7).

Odnosi się to szczególnie do sytuacji, gdy ławy mają być betonowane bezpośrednio w wykopie. Wtedy bowiem przerwa pomiędzy wykonaniem wykopów a betonowaniem ław powinna być jak najkrótsza. Obfite opady deszczu lub napływająca do wykopów woda z powodu podniesienia się poziomu wód gruntowych (Fot. 8) mogłyby poważnie utrudnić i niepotrzebnie zwiększyć koszt prowadzenia prac fundamentowych.

Fot. 7 – Do zrobienia wykopów, w których mają być bezpośrednio wykonywane ławy, powinno się przystępować dopiero wtedy, gdy wszystko jest przygotowane do ich szybkiego zabetonowania
Fot. 8 – Zagrożeniem dla wykopów, w których mają być betonowe ławy fundamentowe, są obfite opady deszczu, który może zalać je bezpośrednio lub przez podniesienie się poziomu wód gruntowych

WYKONYWANIE WYKOPÓW PRZED ZIMĄ

W żadnym razie nie należy przystępować do wykonywania fundamentów domu tuż przed nadejściem zimy. Jedynie w niewielkim stopniu przyspieszymy w ten sposób budowę domu w następnym roku, a ryzyko powstania poważnych szkód z tego tytułu może być ogromne.

Jest bowiem wielce prawdopodobne, że spowodowany nagłym załamaniem pogody spadek temperatury oraz obfite opady śniegu mogą nam uniemożliwić wykonanie fundamentów. Będziemy wtedy zmuszeni do pozostawienia otwartych wykopów na zimę (Fot. 9), co spowoduje, że grunt będzie teraz zamarzał poniżej ich dna.

Fot. 9 – Z powodu nagłego ataku ostrej zimy prace budowlane zostały przerwane na etapie wykonania wykopów pod fundamenty – wykonano je na wiosnę na gruncie rozluźnionym przez wysadziny mrozowe i wodę z topniejącego śniegu, co po kilku latach spowodowało pękanie ścian w całym domu

Jeśli na działce jest grunt gliniasty (co w Polsce zdarza się bardzo często), to szkody z pozostawienia na zimę otwartych wykopów mogą być jeszcze większe. Mróz może spowodować wysadziny mrozowe, które – wypiętrzając grunt w wykopie – zwiększają jego objętość.

Do tego deszcze i topniejący śnieg mogą w znacznym stopniu zawilgocić i rozluźnić grunt w wykopie, przez co zmniejszy się jego nośność. Zwiększy też ryzyko osiadania (również nierównomiernego) wykonanych na nim ław fundamentowych, gdy zostaną obciążone ścianami nowo wybudowanego budynku. Najpewniej skończy się to szybkim pojawieniem pęknięć w ścianach domu, które trzeba będzie zszywać kotwami lub przez zastosowanie innego rodzaju wzmocnień.

PRZEKOPANY WYKOP

Jeśli z jakichś przyczyn wykop w którymś miejscu został wykonany głębiej niż powinien (przekopany), to należy albo wyrównać go chudym betonem, albo wykonać głębiej fundamenty domu i wyrównać dno wykopu do najniższego poziomu.

Należy unikać wyrównywania przekopanych wykopów za pomocą piasku nawet wtedy, gdy zostanie on mechanicznie zagęszczony. Dotyczy to szczególnie wąskich wykopów pod ławy, gdyż drgania ubijaka mogłyby spowodować osunięcie się ich pionowych ścian.

WIĘCEJ NA TEN TEMAT:

Jak głęboko w gruncie powinny być zagłębione fundamenty domu?

Dlaczego z części działki, na której ma stanąć dom trzeba usunąć ziemię roślinną?

Dlaczego ławy fundamentowe najlepiej betonować w deskowaniu?

Jak betonować ławy fundamentowe bezpośrednio w wykopie?

Jak powinny być wykonane tradycyjne fundamenty domu bez piwnic?

Zobacz także
Fot. Vaillant

Koszt ogrzewania domu i podgrzewania w nim wody kotłem gazowym, który ma więcej niż 15-20 lat, jest stosunkowo duży. Przy czym jest tak nie tylko wtedy, gdy z powodu zużycia zdarzają mu się mniejsze lub większe awarie. Stare kotły są po prostu mniej sprawne od urządzeń obecnie produkowanych. Do tego mają duże straty ciepła przez powierzchnię ich obudowy oraz odprowadzają do atmosfery spaliny o wysokiej jeszcze temperaturze. Przez modernizację instalacji można obniżyć […]

.

Drzwi wejściowe muszą być trwałe oraz mieć dobrą izolacyjność cieplną i akustyczną. Powinny się też łatwo otwierać i zamykać, ale jednocześnie stanowić solidną zaporę dla włamywacza. Dobrze też, jeśli są ładne i pasują do całej elewacji (Fot. 1) – przez niektórych są bowiem uważane za wizytówkę domu. Drzwi wejściowe powinny mieć skrzydło o szerokości co najmniej 90 cm. Dobrze jest jednak, jeśli będzie to 100 cm, ale gdy taki wymiar […]

.

Wylewki podłogowe, układane na stropie i betonowym podkładzie podłogi na gruncie, nie mogą pękać, powinny być równe i mieć dużą wytrzymałość. Ich powierzchnia nie może się też kruszyć i pylić, bo wtedy nie da się do niej mocno i trwale przykleić podłogi. Od kiedy cementowe wylewki podłogowe zaczęto wykonywać za pomocą urządzenia nazywanego „mixokretem”, ich jakość poprawiła się zdecydowanie. Dzięki temu, że podawana za pomocą pompy mieszanka betonowa ma […]

.

Jednowarstwowe ściany domów jednorodzinnych buduje się najczęściej z bloczków betonu komórkowego. W ścianach dwuwarstwowych beton komórkowy ma większą konkurencję – ich warstwę nośną można wymurować też z elementów ceramicznych, wapienno-piaskowych (silikatowych) lub keramzytobetonowych. Świeżo wykonane bloczki z betonu komórkowego, zarówno te przeznaczone do murowania ścian jednowarstwowych, jak i dwuwarstwowych, zawierają pewną ilość wody technologicznej. W procesie produkcyjnym są one bowiem poddawane autoklawizacji, […]

.