Czym więźba krokwiowo-jętkowa różni się od płatwiowo-kleszczowej?

W obecnie budowanych domach jednorodzinnych strome dachy mają najczęściej konstrukcję krokwiowo-jętkową. Ich ściany podłużne, na których przez murłaty opierają się końce krokwi, są bowiem zazwyczaj zbyt szeroko rozstawione, by można było zrezygnować z poziomych jętek i zastosować najprostszy (i najstarszy) rodzaj więźby dachowej, składającej się jedynie z samych krokwi.

Rzadko kiedy spotkać można jednak domy, w których – ze względu na dużą rozpiętość dachu lub mały spadek jego połaci – konieczne byłoby zastosowanie więźby płatwiowo-kleszczowej zamiast krokwiowo-jętkowej (Rys. 1).

Rys. 1 – W więźbie krokwiowo-jętkowej obciążenia z dachu przekazywane są na ściany kolankowe, natomiast w płatwiowo-kleszczowej – przez płatwie i słupy także na strop ostatniej kondygnacji

WIĘŹBA KROKWIOWO-JĘTKOWA

W prostym dachu dwupołaciowym w więźbie tej każdy z wiązarów jest taki sam i składa się z dwóch krokwi, rozpartych mniej więcej w połowie ich długości poziomą jętką (Fot. 1). W klasycznej ciesiółce jętki łączono z krokwiami na wrąb ukształtowany w „jaskółczy ogon” (Rys. 2). Niestety we współcześnie budowanych domach połączenie jętek z krokwiami nie tylko odbiega od dawnych wzorców, ale bardzo często jest także niepoprawne pod względem konstrukcyjnym (zobacz: Jak nie należy łączyć jętek z krokwiami?).

Fot. 1 – Każdy z wiązarów więźby krokwiowo-jętkowej składa się z pary opartych na murłacie krokwi i rozpierającej je jętki
Rys. 2 – Zgodnie z tradycyjną sztuką ciesielską jętki powinno się łączyć z krokwiami na wrąb w kształcie jaskółczego ogona

WIĘŹBA PŁATWIOWO-KLESZCZOWA

W więźbie płatwiowo-kleszczowej krokwie zamocowane są nie tylko na swoich końcach z obu stron dachu na murłatach (jak w krokwiowo-jętkowej), lecz dodatkowo także mniej więcej w połowie swojej rozpiętości opierają się na płatwiach (Rys. 1). Dzięki temu obciążenia z dachu – pionowe i poziome – są nie tylko przenoszone na ściany podłużne, ale także na strop ostatniej kondygnacji.

Płatwie w tej więźbie – w miejscach oparcia na nich co czwartej lub piątej pary krokwi, tworzących wiązary główne – podparte są słupami, które kiedyś nazywano stolcami, a od nich całe płatwiowo-słupowe ramy podporowe – ścianami stolcowymi.

By cały dach miał odpowiednią sztywność, naprzeciwległe krokwie główne, płatwie i słupy łączy się ze sobą dwiema belkami, nazywanymi kleszczami. Solidność połączeń kleszczy z pozostałymi elementami konstrukcji dachu ma decydujące znaczenie dla nośności i sztywności więźby płatwiowo-kleszczowej, dlatego kiedyś wykonywano je bardzo starannie za pomocą odpowiednich wrębów, śrub i kołków dębowych (Rys. 3). We współczesnych wersjach takich więźb, połączenia kleszczy z płatwiami, krokwiami i słupami nie zawsze przypominają dawną sztukę ciesielską (Fot. 2).

Rys. 3 – Ciekawe, czy są jeszcze cieśle, którzy potrafiliby wykonać połączenie kleszczy z krokwiami, płatwiami i słupami w wersji tradycyjnej
Fot. archiwum Czytelnika
Fot. 2 – Współcześnie wykonywane połączenia kleszczy z krokwiami, płatwiami i słupami mają czasem mocno uproszczoną postać

Pozostałe pary krokwi są jedynie oparte na płatwiach, tworząc wiązary pośrednie. W miejscach podparcia tych krokwi nie ma słupów, a więc także nie są one ze sobą połączone za pomocą kleszczy.

Więźby płatwiowo-kleszczowe stosuje się w dachach o większej rozpiętości. Warto je także zastosować w dachach o mniejszym nachyleniu połaci (Fot. 3), gdyż dzięki temu, że duża część obciążeń jest w nich – przez płatwie i słupy – przenoszona na strop ostatniej kondygnacji, w zdecydowanie mniejszym stopniu rozpierają one ściany kolankowe.

Gdyby w takich dachach zastosować tradycyjną więźbę krokwiowo-jętkową, to poziome siły (rozpór), przekazywane z krokwi na murłaty, mogłyby być zbyt duże nawet dla niezbyt wysokich i solidnie wykonanych ścian kolankowych.

WIĘŹBY KROKWIOWO-JĘTKOWE ZE ŚCIANAMI STOLCOWYMI

Spotyka się także takie więźby krokwiowo-jętkowe, które w miejscach połączenia jętek z krokwiami są podparte ścianami stolcowymi, składającymi się z płatwi i słupów (Fot. 4).

Fot. 3 – Ze względów konstrukcyjnych więźbę płatwiowo-kleszczową warto zastosować w dachu o niewielkim pochyleniu połaci
Fot. 4 – Ta więźba krokwiowo-jętkowa, podparta dodatkowymi ścianami stolcowymi, jedynie z wyglądu przypomina płatwiowo-kleszczową

Zwłaszcza wtedy, gdy każda z jętek wykonana jest – podobnie jak kleszcze – z dwóch belek, przypominają one swoim wyglądem więźbę płatwiowo-kleszczową. Skojarzenie to jest o tyle słuszne, że w takim wydaniu oba rodzaje więźb są podobnymi do siebie konstrukcjami.

Nie trzeba być jednak fachowcem, żeby zauważyć, że zarówno pod względem zużycia materiałów, jak i robocizny, wykonanie – w miejsce takiej jętkowo-płatwiowej konstrukcji – klasycznej więźby płatwiowo-kleszczowej byłoby rozwiązaniem zdecydowanie bardziej ekonomicznym.

WIĘCEJ NA TEN TEMAT:

Jak powinien być zbudowany dach stromy?

Jak nie należy łączyć jętek z krokwiami?

Jak powinno się poprawnie łączyć jętki z krokwiami?

Zobacz także

Odpowiedź na to pytanie wydaje się być prosta. Ściany dwuwarstwowe, najczęściej obecnie wykonywane, powinno się ocieplać dopiero po całkowitym zakończeniu prac na dachu. Od wszystkich zasad są jednak wyjątki, tak więc i tutaj bywają sytuacje, kiedy o ociepleniu ścian należy pomyśleć przed ułożeniem pokrycia na dachu. Budowa domu do stanu surowego otwartego zakłada, że ściany nośne domu i ewentualnie jego stropy oraz schody, są zabezpieczone dachem przed opadami atmosferycznymi. Taki dach […]

.

W większości domów murowanych strome dachy dwuspadowe mają konstrukcję krokwiowo-jętkową. Takie więźby dachowe zazwyczaj podparte są wyłącznie na dwóch przeciwległych ścianach kolankowych, tworząc na poddaszu łatwą do zagospodarowania, otwartą przestrzeń. Rozwiązanie to – atrakcyjne z architektonicznego punktu widzenia – wymaga jednak odpowiedniego wzmocnienia ścian kolankowych. Ściany murowane przystosowane są przede wszystkim do przenoszenia naprężeń ściskających – ich wytrzymałość na rozciąganie i zginanie jest bowiem […]

.
Fot. EDIN Architektura Krajobrazu

Nie ma co ukrywać, że dbanie o zieleń w ogrodzie wymaga sporo czasu i pracy. Jeśli więc wśród domowników nie ma zbyt wielu miłośników prac ogrodniczych, warto na fragmentach ogrodu ułożyć zróżnicowane pod względem wyglądu nawierzchnie z kamieni i żwiru. Ich pielęgnowanie nie będzie na pewno tak uciążliwe jak trawnika i rabat – oczywiście pod warunkiem, że zostały wykonane właściwie. Dodatkowym atutem nawierzchni kamiennych i żwirowych jest to, że prezentują się jednakowo ładnie przez cały […]

.

Pompy ciepła, czerpiące energię odnawialną z powietrza, bardzo dobrze nadają się do przygotowania w domu ciepłej wody. Są bezobsługowe i wydajne, a ich użytkowanie jest bardzo ekonomiczne. Modele powietrznych pomp ciepła, które przeznaczone są tylko do podgrzewania wody, szczególnie nadają się do domów jednorodzinnych ogrzewanych węglem i drewnem lub stosunkowo drogimi paliwami, jakimi są pelety oraz gaz płynny i olej opałowy. W domach ogrzewanych węglem lub drewnem […]

.