Słownik budowlany
A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | W | X | Z
Pokaż wszystkie
ŚCIANY DWUWARSTWOWE -  w tym rozwiązaniu funkcje ściany zewnętrznej zostały rozdzielone: za przenoszenie obciążeń i sztywność budynku odpowiada wewnętrzny mur wykonany z konstrukcyjnych materiałów ściennych, a za izolacyjność termiczną - warstwa zewnętrzna wykonana z lekkich materiałów izolacyjnych, takich jak płyty ze styropianu lub wełny mineralnej. Najczęściej ocieplenie takich ścian wykonuje się metodą lekką mokrą (zwaną obecnie z angielskiego ETICS, a wcześniej - BSO, czyli Bezspoinowy System Ociepleń). W metodzie tej materiał izolacyjny jest od zewnątrz osłonięty tynkiem cienkowarstwowym ułożonym na warstwie zaprawy z siatką zbrojącą. Ocieplenie ścian dwuwarstwowych można też ułożyć metodą lekką suchą, w której materiał izolacyjny układa się pomiędzy elementami zamocowanego do warstwy nośnej rusztu i osłania różnego rodzaju oblicówkami, na przykład z drewna, plastiku lub betonu.
ŚCIANY DZIAŁOWE -  ich podstawowa funkcja to podział wnętrza domu na mniejsze pomieszczenia; wymaga się od nich przede wszystkim izolacji optycznej i akustycznej. Ponieważ nie pełnią roli konstrukcyjnej, mają mniejszą grubość niż ściany nośne. W technologii murowej ze ścianami nośnymi połączone są przez przemurowanie na tzw. strzępia lub systemowymi kotwami metalowymi. Wykonuje się je też jako szkieletowe z płyt gipsowo-kartonowych.
ŚCIANY JEDNOWARSTWOWE -  ten rodzaj ścian ma w budownictwie największą tradycję. Kiedyś były one wykonywane przede wszystkim z cegły. Było tak do czasu zwiększenia wymagań co do izolacyjności przegród zewnętrznych; by je spełnić pełne ściany z cegły musiałyby być bardzo grube, co było oczywiście nieracjonalne. Dopiero pojawienie się nowych materiałów ściennych o dobrych właściwościach nie tylko konstrukcyjnych, ale i izolacyjnych - przede wszystkim bloczków z betonu komórkowego i pustaków z ceramiki poryzowanej - sprawiło, że ten rodzaj ścian stał się znowu pełnoprawnym rozwiązaniem w budownictwie murowanym. Niewątpliwymi zaletami ścian jednowarstwowych jest szybkość budowania oraz możliwość pełnej kontroli jakości wykonania, gdyż przed otynkowaniem można ją obejrzeć z obu stron.
ŚCIANY KOLANKOWE -  niepełnej wysokości ściany zewnętrzne, murowane na stropie ostatniej pełnej kondygnacji, które wykonuje się dla powiększenia powierzchni użytkowej pomieszczeń na poddaszu; są przedłużeniem podłużnych ścian domu i opiera się na nich konstrukcja dachu stromego; żeby ściany kolankowe nie wywróciły się pod wpływem rozporu dachu, powinny być wzmocnione słupkami żelbetowymi, zakotwionymi w wieńcach stropowych; na ścianie kolankowej wykonuje się wieniec dachowy, w którym zatapia się kotwy do mocowania murłaty; kiedyś ścian kolankowych nie robiono zbyt wysokich (nie sięgały kolan, stąd ich nazwa), teraz zdarza się, że mają nawet więcej niż 1,5 m wysokości.
ŚCIANY NOŚNE -  bardzo ważny element konstrukcji domu; odpowiadają zarówno za bezpieczne przeniesienie na fundamenty wszystkich obciążeń występujących w budynku, jak i za jego sztywność. Ściany zewnętrzne izolują budynek termicznie i akustycznie oraz chronią jego mieszkańców przed wzrokiem postronnych i zakusami intruzów.
ŚCIANY STOLCOWE -  pośrednie podpory więźby płatwiowo-kleszczowej, składające się ze słupów (stolców) oraz opartych na nich płatwiach górnych, których rozpiętość jest zmniejszona, dzięki zastosowaniu zastrzałów zwanych mieczami. Słupy w ścianach stolcowych często stoją na ułożonych na żelbetowym stropie płatwiach dolnych.
ŚCIANY SZCZYTOWE -  zwykle mają kształt trójkąta; zamykają z obu stron przestrzeń po prostym dachem dwuspadowym. Powinny być odpowiednio wzmocnione, gdyż ze względu na swoją wysokość i zwykle osłabienie otworami okiennymi, są narażone na wywrócenie przez wiatr, szczególnie w czasie budowy.
ŚCIANY TRÓJWARSTWOWE -  pomysł na ten rodzaj ścian zrodził się z chęci zwiększenia izolacyjności termicznej ścian z cegły; wykorzystano w tym celu właściwości izolacyjne powietrza zamkniętego pomiędzy dwiema przegrodami i zamiast wykonywać pełną ścianę, wymurowano z cegieł dwie, odsunięte od siebie na kilka centymetrów i połączone ze sobą łącznikami. Zewnętrzna, zwana elewacyjną, była stosunkowa cienka, natomiast grubsza wewnętrzna - odpowiadała za przenoszenie obciążeń w budynku. Z czasem szczelinę powietrzną zaczęto wypełniać różnymi materiałami izolacyjnymi. Współczesne ściany trójwarstwowe mają na tyle grubą środkową warstwę ocieplającą, że ich izolacyjność jest podobna jak innych rodzajów ścian. Są bardzo trwałe i odporne na uszkodzenia, szczególnie wtedy, gdy ich warstwa elewacyjna wykonana jest z cegły klinkierowej.
ŚCIANY WEWNĘTRZNE NOŚNE -  pełnią przede wszystkim rolę konstrukcyjną. Stosuje się je wówczas, gdy wymiary budynku są na tyle duże, że typowych stropów nie da się oprzeć tylko na ścianach zewnętrznych; można je zastąpić belkami (podciągami) opartymi na słupach.
ŚCIANY ZEWNĘTRZNE -  pełnią zarówno rolę konstrukcyjną, jak i izolacyjną; mogą być wykonane w różnych technologiach murowanych i drewnianych oraz różnie wykończone. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ich współczynnik przenikania ciepła U nie powinien być większy niż 0,25 W/(m²K).
SPOCZNIK -  inaczej podest; pozioma część schodów łącząca dwa biegi; w domach jednorodzinnych minimalna szerokość spocznika (i biegu) to 80 cm.
STROPY -  są elementem konstrukcyjnym dzielącym budynek na kondygnacje. Ich wierzch wykończony jest podłogą, a spód - sufitem. Stropy, oprócz własnego ciężaru, muszą unieść także ściany działowe, meble i urządzenia oraz mieszkańców i ich gości. Z tego względu muszą być nie tylko odpowiednio wytrzymałe, ale i sztywne (nie mogą się zbytnio uginać i drgać). Stropy projektuje lub dobiera konstruktor, więc w trakcie budowy ich parametry może zmieniać tylko osoba z odpowiednimi uprawnieniami (zastosowanie innego niż w projekcie rodzaju stropu należy odnotować w dzienniku budowy). Oprócz przenoszenia obciążeń na ściany nośne, stropy mają duży wpływ na sztywność całego budynku. W murowanych domach jednorodzinnych stosuje się przeważnie stropy żelbetowe, rzadziej - strunobetonowe. Z żelbetowych najczęściej stosowane są stropy częściowo prefabrykowane z belkami kratownicowymi i pustakami oraz monolityczne - wykonane na pełnym deskowaniu.
STROPY GĘSTOŻEBROWE -  stropy z gęsto rozstawionymi żebrami nośnymi (od 30 do 120 cm), pracujące w jednym kierunku, czyli podparte na dwóch przeciwległych krawędziach ścianami lub belkami; mogą być żelbetowe, drewniane lub stalowe; najpopularniejsze tego rodzaju stropy w domach jednorodzinnych to częściowo prefabrykowane typu teriva, Akermana, kanałowe i typu filigran.
STROPY KANAŁOWE -  prefabrykowane płyty z podłużnymi otworami (kanałami); kiedyś były bardzo popularne, stosowano je powszechnie w budynkach z wielkiej płyty. Ze względu na ich duży ciężar do montażu niezbędny jest dźwig; najlepiej jeśli odbywa się on bezpośrednio z samochodu, który przywiózł płyty na budowę ("montaż z kół"). Stropy te nie wymagają deskowania, ani podpór montażowych, układa się je bardzo szybko i mogą być od razu obciążane.
STROPY MONOLITYCZNE -  mogą być płytowe lub płytowo-żebrowe; wykonuje się je w całości na pełnym deskowaniu; ich grubość i zbrojenie projektuje konstruktor. Dzięki coraz większej dostępności inwentaryzowanych deskowań oraz możliwości zamówienia betonu i odpowiednio ukształtowanego zbrojenia w wyspecjalizowanych wytwórniach, stropy te znów spotyka się na małych budowach.
SUCHY TYNK -  sposób wykończenia ścian i sufitów za pomocą płyt gipsowo-kartonowych, przyklejanych do nich na gipsowe placki lub przykręcanych do metalowego rusztu. Rozwiązanie stosunkowo drogie, ale przyspiesza prace wykończeniowe i jest "suche", czyli jego zastosowanie nie wiąże się z zawilgoceniem wnętrz; świetnie sprawdza się przy modernizacji lub remoncie domu.
SZCZELNY BETON -  specjalnie zaprojektowany wodoodporny beton, z odpowiednio dobranym kruszywem i z precyzyjnie określonym stosunkiem ilości cementu do wody, dzięki czemu charakteryzuje się dużą szczelnością i jest odporny na zawilgocenia i zarysowania. Stosowany zwłaszcza do wykonania konstrukcji narażonych na długotrwałe działanie wody i wilgoci np. gruntowej. Wykonane z niego piwnice ("biała wanna") nie wymagają stosowania izolacji przeciwwodnych i przeciwwilgociowych.
SZTABLATURA -  bardzo wysokiej jakości gładź gipsowa stosowana dla nadania gładkości tynkom cementowo-wapiennym; układa się ją stalową pacą w warstwie około 2 mm, starannie wyrównując powierzchnie ścian i sufitów; ostateczny efekt bardzo równej i gładkiej powierzchni, bez porów, uzyskuje się przez cyklinowanie i szlifowanie.
SZTYWNE POSZYCIE -  deski, sklejka lub płyty wiórowe przybite do wierzchu krokwi dachowych, belek stropowych lub - od zewnątrz - do słupów i belek ścian budynków wznoszonych w technologii lekkiego szkieletu drewnianego. W stropach i ścianach, ale także w dachach, poszycie pełni funkcję konstrukcyjną (nośną i usztywniającą).
SZYBER -  rodzaj przepustnicy lub zasuwy na wlocie do komina; służy do regulacji ciągu w kominie, do którego podłączony jest kominek (lub piec), pobierający powietrze do spalania z pomieszczenia; w kominkach i piecach, w których powietrze dostarczane jest bezpośrednio do komory spalania, szybkość spalania regulowana jest w inny sposób i nie stosuje się wtedy szybra.