Jak powinny być wykonane tradycyjne fundamenty domu bez piwnic?

Większość niepodpiwniczonych domów jednorodzinnych w Polsce jest zbudowana na betonowych ławach fundamentowych. Z pewnością będzie tak jeszcze długo, mimo że w domach z bardzo dobrze ocieplonymi ścianami, dachem i podłogą na gruncie, ławy są tym elementem budynku, przez który w okresie grzewczym ucieka do gruntu znacznie więcej ciepła niż się powszechnie uważa.

Znacznie korzystniejszym niż ławy – nie tylko pod względem energetycznym – rozwiązaniem jest budowanie domów jednorodzinnych na płycie fundamentowej, wykonanej na warstwie izolacji termicznej. Jednak ten rodzaj fundamentów wciąż uchodzi u nas za drogi i niezbyt nadający się do murowanych domów. Dlatego pewnie jeszcze długo budowa domów jednorodzinnych będzie rozpoczynać się od wykonania tradycyjnych ław fundamentowych (Fot. 1).

Fot. 1 – Ogrodzona działka, na niej ławy drutowe i wykopy pod ławy fundamentowe to najczęściej spotykany widok na początku budowy większości domów jednorodzinnych w Polsce

GŁĘBOKOŚĆ POSADOWIENIA

Powszechnie uważa się, że spód ław fundamentowych powinien znajdować się poniżej strefy przemarzania gruntu, która w Polsce wynosi od 0,8 do 1,4 m poniżej terenu. Tymczasem ten normowy obowiązek, który ma uchronić dom przed skutkami nierównomiernego osiadania gruntu po zimowych mrozach, dotyczy jedynie gruntów wysadzinowych, czyli glin, iłów oraz piasków gliniastych i glin piaszczystych. Grunty te, gdy są zawilgocone, zamarzając zwiększają swoją objętość, przez co potrafią unieść stojący na nich budynek nawet na kilka centymetrów. Ponieważ na wiosnę odmarzają nierównomiernie, może to być powodem pękania ścian budynków.
Zjawisko to nie dotyczy jednak gruntów piaszczystych i na nich można posadowić dom już na głębokości 50 cm, licząc od poziomu terenu. Mało kto jednak z takiej możliwości korzysta i wykonuje wykopy pod ławy fundamentowe do takiej głębokości, by ich spód znalazł się poniżej normowej strefy przemarzania dla tego terenu.
Może to jednak i dobra praktyka, ponieważ w Polsce przed budową domu rzadko zleca się wykonanie badań geotechnicznych, więc zwykle nie wiadomo, jaki naprawdę jest grunt pod planowanym budynkiem.

WYKOP

Wykopy pod ławy fundamentowe najczęściej wykonuje się ręcznie, jeśli nie liczyć zdjęcia kilkudziesięciocentymetrowej warstwy ziemi roślinnej, którą nawet na małej budowie odkłada się na bok działki za pomocą spychacza. Rzadko kiedy za pomocą mechanicznego sprzętu wybiera się cały grunt spod obrysu planowanego budynku aż do poziomu jego posadowienia. Warto to zrobić jednak wtedy, gdy na terenie działki jest grunt piaszczysty. Trudno bowiem zrobić w nim wąskie wykopy o ścianach pionowych, które by się nie obsypywały.
Jedynie gdy grunt jest bardzo spoisty, można ręcznie wykonać wykop o ścianach pionowych i szerokości równej szerokości ław (Fot. 2). Jest to jednak nieco ryzykowne, bo byle deszcz może spowodować obsypywanie się gruntu ze ścian wykopu na jego dno i pracę trzeba powtarzać. Bezpieczniej jest więc, gdy wykop pod ławę zrobiony jest tylko na wysokość ław, a wyżej ma on skarpy nachylone pod kątem (Rys. 1). Warto taki wykop na ławę wyłożyć folią budowlaną, bo wtedy świeży beton będzie miał bardzo dobre warunki do wiązania; nie grozi mu też wymieszanie z gruntem.
Praktycznym rozwiązaniem jest też zrobienie w wykopie półki powyżej wierzchu ław, z której wygodnie będzie murować ściany fundamentowe.

Uwaga! Przy krawędziach wykopów o pionowych ścianach dobrze jest ułożyć deski, dzięki którym zmniejszy się wyraźnie ryzyko osypywania się gruntu na dno wykopu.

Fot. 2 – Pionowe wykopy o szerokości ław można zrobić – przy zachowaniu ostrożności – jedynie w gruntach spoistych, które się nie obsypują; trzeba to jednak zrobić tuż przed betonowaniem
Rys. 1 – W gruntach mniej spoistych dobrze jest do poziomu wierzchu ław zrobić wykop szerszy o pochylonych skarpach; jedynie na same ławy można wykonać wykop o przekroju prostokątnym

CHUDY BETON

Podkład z chudego betonu wykonuje się pod ławy najczęściej wtedy, gdy są one zaprojektowane jako żelbetowe. Ponieważ w niedużych domach ławy są przeważnie betonowe, więc robienie chudego betonu nie jest tak ważne, gdyż nie należy się tu obawiać raczej korozji prętów zbrojeniowych.
Jeśli chudy beton miałby jedynie zapobiec mieszaniu się z piaskiem świeżego betonu i odciąganiu z niego zaczynu cementowego, to taką samą rolę spełni ułożona w wykopie folia budowlana.

ZBROJENIE ŁAW

Ławy domów jednorodzinnych są zwykle projektowane jako betonowe, gdyż mają stosunkowo dużą wysokość w stosunku do szerokości i nie ma potrzeby zbroić ich dołem poprzecznie. Daje się w nich tylko zbrojenie podłużne, składające się najczęściej z czterech prętów o średnicy 12-16 mm, połączonych ze sobą strzemionami (Fot. 3 i 4). Zbrojenie to ma uchronić ławy, a w konsekwencji i ściany domu, przed pękaniem na skutek nierównomiernych odkształceń gruntu. Bardzo ważne jednak, by pręty zbrojenia podłużnego były odpowiednio zakotwione w narożach i skrzyżowaniach ław.

Fot. 3 – Zbrojenie podłużne ław fundamentowych składa się przeważnie z czterech prętów o średnicy 12 mm (dwa – górą i dwa – dołem), połączonych ze sobą strzemionami
Fot. 4 – Zbrojenia podłużne dobrze jest przygotować przed wykonaniem wykopów pod ławy oraz ułożyć je w ich pobliżu, by jak najszybciej można było przystąpić do betonowania ław

BETONOWANIE ŁAW

Raczej nikt już nie przygotowuje betonu w betoniarce na placu budowy, gdyż wychodzi to dużo drożej, a sam beton jest zdecydowanie gorszej jakości. Dlatego do betonowania ław używa się obecnie prawie wyłącznie betonu towarowego, przygotowanego w wytwórni. Układa się go bezpośrednio w wykopie (Fot. 5) lub w deskowaniu za pomocą pomp do betonu. Do ław i ścian fundamentowych (jeśli są monolityczne, a nie z bloczków) warto zamówić beton wodoszczelny, który kosztuje tylko kilka procent drożej niż zwykły, a jest od niego dużo bardziej odporny na wilgoć, a przez to bardziej trwały.
Oczywiście najlepszą jakość ław uzyskuje się, gdy są one betonowane w deskowaniu (Rys. 2). Może być ono wykonane tradycyjnie z desek lub nowocześnie – z inwentaryzowanych form. Nie musi być ono (choć może) ustawione na warstwie chudego betonu. Nie zaszkodzi – przy ustawianiu deskowania bezpośrednio na gruncie – ułożyć na jego dnie folię budowlaną.
Niezależnie jednak od tego, czy ławy wykonywane są w deskowaniu, czy bezpośrednio w wykopie, zawsze bardzo ważne jest odpowiednie zagęszczenie betonu, a później niedopuszczenie do jego zbyt szybkiego wysychania.

Fot. 5 – Betonowanie ław w wykopach o pionowych ścianach możliwe jest tylko w spoistych, suchych gruntach i przy zachowaniu dużej ostrożności, by nie nastąpiło osuwanie się gruntu do świeżo ułożonego betonu
Rys. 2 – W deskowaniu, zwłaszcza ustawionym na warstwie chudego betonu łatwiej wykonać ławy o projektowanych wymiarach; konieczne są jednak do tego szersze wykopy, a więc zakres robót ziemnych wtedy jest większy
1
Zobacz także

Nieregularne płyty z piaskowca to materiał, który znakomicie nadaje się do wykonania różnych ogrodowych przedsięwzięć. Z większych płyt można zrobić nawierzchnie ścieżek, kamienne podłogi w altanach oraz stopnie ogrodowych schodów, a z mniejszych – murki oporowe, podtrzymujące niezbyt wysokie skarpy. Płyt piaskowca nie można oczywiście układać bezpośrednio na gruncie, nawet po wcześniejszym zdjęciu ziemi roślinnej. Rodzaj podbudowy pod wykonywane z nich różne obiekty małej architektury ogrodowej, a zatem i zakres związanych […]

.

Im lepszą izolacyjność termiczną mają profile okienne i zamontowane w nich zestawy szybowe, tym ważniejsze jest staranne osadzenie okien w ścianach. Ich poprawny montaż nie tylko zapewnia szczelność i izolacyjność termiczną na styku ościeżnicy okna z ościeżem, czyli otworem w ścianie, ale też chroni piankę montażową przed zawilgoceniem i spowodowaną tym jej degradacją. Przy montażu bardzo istotne jest, by okno było jednakowo skutecznie uszczelnione na całym swoim obwodzie, […]

.

Murłaty, na których opierają się krokwie dachowe, są bardzo ważnym elementem dla nośności i stabilności dachu stromego. Dlatego zwykle poświęca się dużo uwagi ich solidnemu połączeniu ze ścianą kolankową. Niestety zdecydowanie mniejszą wagę przywiązuje się do ich właściwego ocieplenia. Murłata znajduje się na styku dachu i ściany zewnętrznej (Fot. 1). Ponieważ te dwie przegrody zewnętrzne domu wykonuje się i ociepla na różnych etapach budowy, […]

.

W domach energooszczędnych wyposażenie okien w rolety zewnętrzne powinno być standardem. Ograniczają one bowiem nie tylko straty ciepła zimą, ale chronią także przed przegrzewaniem wnętrz latem. Dlatego dodatkowe pieniądze wydane na rolety zwrócą się szybko mniejszymi wydatkami na ogrzewanie i chłodzenie pomieszczeń w domu. Kasety rolet mogą być w różny sposób mocowane do ścian nad otworami okiennymi, a ich lokalizacja zależy między innymi od rodzaju ścian zewnętrznych. ŚCIANY DWUWARSTWOWE […]

.