Jaka jest rola okien w wentylacji domu?

Podstawowe funkcje okien to doświetlenie wnętrz światłem naturalnym oraz umożliwienie domownikom kontaktu wzrokowego ze światem zewnętrznym. Rola okien w poprawnym wentylowaniu domu nie jest już taka jednoznaczna – wszystko zależy bowiem od tego, jaki jest w nim rodzaj wentylacji.

Jeśli jest to wentylacja naturalna, hybrydowa lub mechaniczna wywiewna, okna mają ogromne znaczenie dla prawidłowej wymiany powietrza w pomieszczeniach. Gdy jednak dom został wyposażony w wentylację mechaniczną nawiewno-wywiewną, najlepiej jeśli okna są szczelne, a nawet nieotwierane (Fot. 1).

Fot. Jacek Kadaj
Fot. 1 – Wśród wielu zadań, które muszą spełniać okna, przy wentylacji naturalnej, hybrydowej i mechanicznej wywiewnej dochodzi jeszcze jedno: to przez nie odbywa się napływ świeżego powietrza do domu; jedynie przy wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej okna powinny być szczelne

WENTYLACJA NATURALNA

W Polsce jest to dominujący rodzaj wentylacji, zwanej popularnie grawitacyjną. Mimo że obarczona jest wieloma wadami, uchodzi za najtańszą nie tylko z punktu widzenia eksploatacyjnego, ale i wentylacyjnego.

W tym rodzaju wentylacji wywiew powietrza odbywa się przewodami wyprowadzane ponad dach budynku, a ciąg w nich wywołany jest różnicą temperatury (a więc i gęstości) powietrza wewnątrz i na zewnątrz domu.

Końce przewodów wentylacyjnych, zwane popularnie kratkami, powinny znajdować się w kuchniach, łazienkach, toaletach i bezokiennych garderobach oraz pomieszczeniach technicznych, a także w pokojach oddzielonych od tych pomieszczeń więcej niż dwojgiem drzwi. Takie kratki – o czym się często zapomina – powinny być też w pokojach znajdujących się na poddaszu lub ostatnim piętrze domu z płaskim dachem.

Siła ciągu w przewodach wentylacyjnych zależy nie tylko od różnicy temperatury, ale także od siły wiatru i kierunku, z którego wieje. Ciąg wywiewny raz więc jest większy, raz mniejszy, a czasami nie ma go w ogóle (bywa też, że jest odwrotny!).

Jednak samo istnienie ciągu w przewodach nie jest wystarczającym warunkiem działania wentylacji naturalnej. Do tego by następowała wymiana powietrza musi być możliwy napływ świeżego powietrza z zewnątrz. I to właśnie jest zadanie przede wszystkim dla okien oraz drzwi balkonowych i tarasowych (Fot. 2), gdyż nawiew świeżego powietrza przez nawietrzniki umieszczane w ścianach jest bardzo rzadko stosowany, nie tylko w Polsce.

Kiedyś produkowane okna były nieszczelne, więc pełniły rolę „dostarczyciela” świeżego powietrza niejako bezwiednie. Gdy jednak rosnące koszty ogrzewania domów zmusiły nas do ograniczania strat energii, zaczęto wymagać od producentów, także prawnie, by okna były szczelne.

Teraz więc, by napływ odpowiedniej ilości powietrza do pomieszczeń był możliwy, okna powinny być wyposażone w higrosterowane bądź ciśnieniowe nawiewniki okienne (Fot. 3) lub być świadomie przez domowników rozszczelniane, na przykład przez wykorzystanie funkcji mikrowentylacji, która w nowoczesnych okuciach okiennych jest dwustopniowa – większa i mniejsza.

Fot. Jacek Kadaj
Fot. 2 – Współczesne okna są szczelne, więc jeśli nie będzie w nich nawiewników lub nie będziemy ich rozszczelniać i uchylać, to w domach z wentylacją naturalną nie będzie możliwa właściwa wymiana powietrza
Fot. 3 – Nawiewniki okienne to, w przeciwieństwie do rozszczelniania, uchylania i otwierania okien, w zasadzie jedyny sposób na stały napływ świeżego powietrza do domu, niezbędny dla poprawnego działania wentylacji naturalnej

Najlepiej jest jednak, gdy nawiew świeżego powietrza jest regulowany zarówno przez nawiewniki (które także są dwustopniowe), jaki i przez działania mieszkańców, w zależności od temperatury na zewnątrz.

Gdy w oknach nie ma nawiewników i mikrowentylacji, przewietrzanie pomieszczeń powinno się odbywać regularnie przez okresowe otwieranie lub uchylanie okien. Nie jest to jednak sposób wygodny dla mieszkańców (następuje chwilowe wychłodzenie pomieszczeń), ani dla ich kieszeni, bo wiąże się on ze sporymi stratami ciepła.

Nawiew powietrza przez okna powinien być zapewniony w pokojach dziennych i sypialniach, zarówno na parterze, jak i poddaszu czy piętrze, przy czym w tych pomieszczeniach, które są rzadziej używane, może być on mniej intensywny.

Odwrotnie jest oczywiście na przykład po intensywnym gotowaniu obiadu lub długiej, gorącej kąpieli, a także po wizycie gości, czyli w sytuacjach, w których zachodzi konieczność intensyfikacji wymiany powietrza. Odświeżenie powietrza w pomieszczeniu jest też wskazane przez snem; tu szybkim i efektywnym sposobem jest jego przewietrzanie przez otwarcie okna.

Na intensywność wymiany powietrza na drodze przewietrzania mają wpływ liczba otwartych okien oraz ich położenie w stosunku do siebie. Najbardziej korzystna sytuacja jest wtedy, gdy są jednocześnie otwarte dwa okna po przeciwległych stronach domu. Wtedy zazwyczaj wystarczy nie więcej niż 5 minut ich otwarcia, aby skutecznie wymienić powietrze w pomieszczeniu. Przy otwarciu jednego okna, ten czas może wydłużyć się do 10 minut. Ale nawet i wtedy przewietrzanie jest na tyle krótkotrwałe, że nie powoduje wychłodzenia ścian, sufitu i podłogi w pomieszczeniu, dzięki czemu ten zabieg nie powoduje zbyt dużych strat energii.

Wymienione tu zasady regulowania wielkości nawiewu świeżego powietrza odnoszą się oczywiście nie tylko do okien ściennych, ale i dachowych.

WENTYLACJA HYBRYDOWA I MECHANICZNA WYWIEWNA

Poprawienie ciągu w przewodach wentylacji naturalnej można zapewnić umieszczenie na ich wylotach różnego rodzaju nasad kominowych. Najskuteczniejsze z nich są nasady hybrydowe, które dzięki elektrycznym wentylatorom nie tylko zwiększają siłę ciągu w przewodach, gdy temperatura w domu i na zewnątrz zaczyna być podobna albo w domu jest cieplej niż na dworze. Są one także w stanie wyhamować ciąg w przewodach, gdy na przykład z powodu mrozu jest on zbyt duży, a przez to wymiana powietrza w domu – zbyt intensywna. Rozwiązanie polegające na zastosowaniu dodatkowych wentylatorów regulujących naturalny przepływ powietrza w przewodach wentylacyjnych nazywane jest wentylacją hybrydową.

Podobnym rozwiązaniem jest wentylacja wywiewna, w której stały i niezależny od warunków pogodowych wywiew powietrza z domu jest realizowany za pomocą wentylatora.

Należy jednak podkreślić, że – w porównaniu z wentylacją naturalną – w obu tych rodzajach wentylacji, zmienia się jedynie, w większym lub mniejszym stopniu, sposób wywiewu zużytego powietrza. Nawiew świeżego powierza do pomieszczeń musi być natomiast zagwarantowany w taki sam sposób jak w wentylacji naturalnej – przez okna i znajdujące się w nich nawiewniki.

WENTYLACJA MECHANICZNA NAWIEWNO-WYWIEWNA

Przy tym rodzaju wentylacji, zdecydowanie różniącej się od tych opisanych wcześniej, okna nie biorą udziału w wymianie powietrza. Odbywa się ona bowiem za pomocą kanałów nawiewnych i wywiewnych. Nawiewnymi – świeże powietrze dostarczane jest do pomieszczeń „czystych”, czyli salonu i sypialni czy gabinetu, natomiast wywiewnymi – zużyte powietrze jest usuwane na zewnątrz z pomieszczeń „brudnych” lub „mokrych”, czyli kuchni, łazienek i garderób. W tej pierwszej grupie pomieszczeń na sufitach widoczne są anemostaty nawiewne (zwykle w pobliżu okien), którymi napływa powietrze z zewnątrz (Fot. 4), a w drugiej – anemostaty wywiewne, zlokalizowane przeważnie w pobliżu drzwi (Fot. 5).

Fot. 4 – Na suficie nad oknem widoczny jest wylot przewodu nawiewnego wentylacji mechanicznej zakończony anemostatem; do czasu zakończenia prac wykończeniowych i dokładnego wysprzątania domu, centrala wentylacyjna nie jest włączona i pomieszczenia należy wietrzyć przez uchylanie lub otwieranie okien
Fot. 5 – W domach z wentylacją nawiewno-wywiewną w kuchniach, łazienkach, toaletach i garderobach na suficie znajduje się wlot do przewodu wywiewnego, zakończony anemostatem, którego ruchoma część ma charakterystyczny kształt, przypominający kapelusz grzyba

Ten rodzaj wentylacji zapewnia stałą wymianę powietrza przez cały rok, niezależną od warunków atmosferycznych, a szczelne okna w wyposażonych w nią domach oznaczają dodatkowe korzyści. Dzięki temu, że nie ma potrzeby ich nawet rozszczelniać, jest mniej hałasu i kurzu z zewnątrz, co dla mieszkańców oznacza większy komfort i mniej sprzątania. Dotyczy to także pylenia roślin, gdyż centrale wentylacji mechanicznej wyposażone są w odpowiednie filtry.

Uwaga! Centrale wentylacji nawiewno-wywiewnej wyposażone są zazwyczaj w rekuperator, dzięki któremu ciepłem odzyskanym z powietrza usuwanego, ogrzewane jest świeże powietrze, zasysane z zewnątrz. Ma to istotne znaczenie dla ograniczania zużycia energii, niezbędnej do ogrzewania domu, ale żadnego – dla roli okien w wentylowaniu pomieszczeń, która przy tym rodzaju wentylacji jest praktycznie żadna.

więcej na ten temat:

Dlaczego w domu musi być zapewniona stała wymiana powietrza?

Jak zapewnić wymianę powietrza w domu, w którym nie ma wentylacji?

Jaki rodzaj wentylacji wybrać?

Dlaczego mechaniczna wentylacja wywiewna jest lepsza od naturalnej?

Dlaczego zimą na szybach okien wykrapla się para wodna?

Zobacz także

Większość osób budujących dom nawet nie bierze pod uwagę tego, że niektóre z tradycyjnych okien mogą być w nim nieotwierane. Dotyczy to nawet tych inwestorów, którzy zdecydowali się na wentylację mechaniczną nawiewno-wywiewną z odzyskiem ciepła, przy której okna nie są potrzebne dla zagwarantowania właściwej wymiany powietrza w pomieszczeniach. Tymczasem zastosowanie w niektórych miejscach domu okien nieotwieranych może wyraźnie obniżyć koszt stolarki okiennej, który stanowi sporą pozycję w wydatkach na dom. Przy […]

.

W wielu, nie tylko starych domach są, nad otworami w ścianach, nadproża w kształcie łuku. Kiedyś było to podyktowane możliwościami budowlanymi – do zrobienia takiego nadproża z cegły niepotrzebne było stalowe zbrojenie. Później była to już raczej architektoniczna moda… Gdy nadchodzi konieczność wymiany okien w takich domach (Fot. 1), ich obecni właściciele stają przed dylematem, czy zamówić nowe okna dopasowane do istniejących otworów, czy „wyprostować” nadproża i zamówić okna prostokątne, znacznie tańsze […]

.

Choć wystrój kuchni jest niezmiernie ważny dla domowników, to projektując ją powinni zadbać przede wszystkim o jej funkcjonalność. Cóż bowiem z tego, że będą się nią mogli pochwalić przed gośćmi, jeśli codzienne korzystanie z niej nie będzie dla nich łatwe, lekkie i przyjemne… Ale oczywiście nie znaczy to, że kuchnia funkcjonalna nie może być jednocześnie ładna. Jeśli budujemy dom, to zwykle ogólna propozycja urządzenia kuchni jest przedstawiona w projekcie […]

.

W Polsce domy jednorodzinne buduje się przeważnie na ławach i ścianach fundamentowych. Żelbetowe płyty fundamentowe stosuje się raczej tylko wtedy, gdy grunt na działce ma małą nośność lub poziom wód gruntowych jest zbyt wysoki. A szkoda, ponieważ domy energooszczędne łatwiej jest odizolować termicznie od gruntu, gdy wybudowane są na żelbetowej płycie. Niezbyt częste stosowanie płyt fundamentowych (Fot. 1) sprawia, że pomysł, by wykonać w nich od razu instalację wodnego ogrzewania […]

.